İlk Yardım Temel Bilgileri: Sınavda Çıkan Konular

İlk yardım, 50 soruluk ehliyet sınavının 12 sorusunu oluşturur: Trafik ve Çevre Bilgisi’nden sonra en ağırlıklı ikinci bölümdür. İyi haber şu ki soru havuzu dar ve kalıplar çok tekrar eder.

İlk yardımın tanımı ve amacı

İlk yardım, herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüleşmesini önlemek amacıyla, olay yerinde tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır.

Bu tanımdaki üç ifade sınavda ayırt edici oluyor: ilaçsız, olay yerinde, mevcut araç gereçlerle. İlaç veren, hastaneye götüren veya tıbbi malzeme kullanan uygulama ilk yardım değildir.

İlk yardımın öncelikli amaçları:

1. Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak
2. Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
3. Kazazedenin durumunun kötüleşmesini önlemek
4. İyileşmeyi kolaylaştırmak

Olay yerinde ilk üç adım

Sınavda en sık sorulan sıralamadır:

1. Koruma (Kendini ve kazazedeyi güvene al). Aracın kontağı kapatılır, el freni çekilir, dörtlü flaşör yakılır, uygun mesafeye reflektör konulur. Kendi güvenliğinizi sağlamadan olay yerine girmeyin.

2. Bildirme (112’yi ara). Telefonda verilmesi gereken bilgiler: kesin yer ve adres, olayın tanımı, kazazede sayısı ve durumları, kendi kimliğiniz. Telefonu ilk kapatan taraf 112 görevlisi olmalıdır.

3. Kurtarma (Müdahale). Kazazedeler değerlendirilir ve gerekli müdahale yapılır.

Bu üç adımın baş harfleri “KBK” olarak da öğretilir.

Kazazedenin değerlendirilmesi (ABC)

Bilinç kontrolünden sonra sırasıyla değerlendirilir:

• A - Hava yolu (Airway): Hava yolu açık mı? Baş geriye, çene yukarı pozisyonu verilir.
• B - Solunum (Breathing): Bak-dinle-hisset yöntemiyle en fazla 10 saniye kontrol edilir.
• C - Dolaşım (Circulation): Nabız ve büyük kanamalar kontrol edilir.

Solunum ve dolaşım yoksa temel yaşam desteği (kalp masajı + suni solunum) başlatılır. Yetişkinde uygulama 30 kalp masajı / 2 solunum şeklinde, dakikada 100-120 bası hızıyla ve 5 cm derinliğinde yapılır.

Rentek manevrası

Sınavın klasik sorusudur. Rentek manevrası, araç içinde sıkışmış, solunum veya dolaşımı tehlikede olan bir kazazedeyi omurga bütünlüğünü koruyarak hızla araçtan çıkarmak için kullanılır.

Kritik nokta: bu manevra her kazazedeye değil, yalnızca yangın, patlama, boğulma gibi hayati tehlike varsa uygulanır. Aksi hâlde kazazede olduğu yerde bırakılır ve sağlık ekibi beklenir; gereksiz hareket ettirmek omurilik yaralanmasını ağırlaştırır.

Kanamalar

Dış kanamada: Yara üzerine temiz bir bezle doğrudan basınç uygulanır. Kanama durmazsa üzerine ikinci bez eklenir; ilk bez çıkarılmaz. Kanayan bölge kalp seviyesinin üzerine kaldırılır. Bu da yetmezse basınç noktalarına baskı uygulanır.

Turnike yalnızca kol veya bacağın kopması, uzuvun ezilmesi ya da başka yöntemle durdurulamayan hayati kanamalarda kullanılır. Uygulandığı saat mutlaka yazılır ve görünür yere iliştirilir.

İç kanama belirtileri: Ciltte solukluk ve soğukluk, hızlı ve zayıf nabız, hızlı yüzeysel solunum, huzursuzluk, susuzluk hissi, bilinç değişikliği. İç kanamadan şüpheleniliyorsa kazazedeye ağızdan hiçbir şey verilmez ve şok pozisyonu verilir.

Şok

Şok, dolaşım sisteminin dokulara yeterli oksijen taşıyamaması durumudur.

Şok pozisyonu: Kazazede sırt üstü yatırılır, bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılır, üzeri örtülerek sıcak tutulur. Bilinci yerinde değilse ve solunumu varsa koma pozisyonu (yan yatış) tercih edilir.

Kırık, çıkık ve burkulma

Temel kural: bulunduğu şekilde tespit et. Kırık düzeltilmeye çalışılmaz. Kırık bölge, üstteki ve alttaki eklemi de içine alacak şekilde atelle sabitlenir. Atel yoksa vücudun kendisi (diğer bacak, gövde) kullanılabilir.

Burkulmada soğuk uygulama yapılır, bölge yükseltilir. Sıcak uygulama şişliği artırır.

Yanıklar

Yanan bölge en az 15-20 dakika soğuk su altında tutulur. Buz doğrudan uygulanmaz. Yanık üzerine diş macunu, yoğurt, salça gibi maddeler kesinlikle sürülmez. Su toplamış kabarcıklar patlatılmaz. Yapışan giysiler çıkarılmaya çalışılmaz.

Bilinç bozuklukları ve bayılma

Bayılan kişi sırt üstü yatırılır, ayakları yükseltilir, sıkan giysileri gevşetilir, temiz hava sağlanır. Bilinci kapalı ama solunumu olan kazazedeye koma (yan yatış) pozisyonu verilir; böylece dil geri kaçmaz ve kusmuk hava yolunu tıkamaz.

Sınav taktiği

İlk yardım sorularında emin olamadığınızda şu ilke neredeyse her zaman doğruya götürür: en temkinli, kazazedeyi en az hareket ettiren, uzman yardımını bekleyen seçenek doğrudur. “Hemen hastaneye götürülür”, “kırık düzeltilir”, “su verilir” gibi seçenekler genellikle yanlıştır.

Bölümün tamamını çözmek için ilk yardım sorularına göz atabilirsiniz.