Günün Deneme Sınavı: 8 Ağustos 2026

Direksiyon başında dikkatin dağılması, tepki süresini uzatarak öndeki aracı, yayayı veya yolun durumundaki değişikliği geç fark etmeye yol açar. Elde cep telefonu ile konuşmak hem sürücünün bir elini direksiyondan alır hem de zihinsel dikkatini yoldan uzaklaştırır; bu yüzden yasaklanmıştır ve seyir emniyetini doğrudan tehlikeye düşürür. Buna karşılık temiz hava için camların kısa süreliğine açılması, yol şartlarına uygun ve kontrol edilebilir bir hızla gidilmesi, trafiğin daha az yoğun olduğu güzergâhların seçilmesi ise sürüş güvenliğini ve dikkati artıran uygulamalardır. Bu kalıptaki sorularda doğru cevap, sürücünün dikkatini yoldan ayıran seçenektir.

Duraklamanın yasak olduğu yerler, aracın durmasıyla görüşün kapandığı ya da başkalarının geçiş hakkının engellendiği kesimlerdir. Dönemeçlerde ve tepe üstlerine yakın yerlerde duraklamak yasaktır, çünkü arkadan gelen sürücü duran aracı ancak son anda görebilir ve durmaya vakit bulamaz. Yaya ve okul geçitlerinde duraklamak da yasaktır; hem yayanın geçişi engellenir hem de duran aracın arkasından çıkan yaya diğer sürücüler tarafından görülemez. Banketler ise taşıt yolunun dışında kalan, zorunlu hâllerde araçların çekilebilmesi için ayrılmış bölümlerdir; burada duraklama trafiği aksatmadığı için yasak değildir. Ölçüt her zaman görüşün ve geçişin engellenip engellenmediğidir.

Trafikte aracın hareketsiz kalması üç ayrı kavramla tanımlanır. Durma, kırmızı ışık veya trafik zorunluluğu gibi sebeplerle aracın kısa süreli olarak hareketsiz kalmasıdır. Duraklama, yolcu indirip bindirmek ya da kısa bir iş görmek amacıyla belirli bir süreyi aşmayan bekleme hâlidir. Bunların dışında, aracın genelde uzun süreli olarak bekletilmek üzere bırakılmasına ise park etme denir. Bu nedenle doğru cevap park etmedir. İşaretleme yol üzerindeki çizgi ve levhalarla ilgilidir, trafik kazası araç ile can veya mal kaybı doğuran olayı anlatır, trafikten men ise aracın kurala aykırılık sebebiyle trafiğe çıkmasının engellenmesidir.

Doğru cevap, sürücünün birbirinden bağımsız iki düzenleyici kuralı birden ihlal ettiğini gösterir: kırmızı ışıkta geçmek ve girişi olmayan yol bölümüne girmek. Kırmızı ışık kesin dur anlamındadır; sürücü yol boş görünse bile durmak ve yeşil yanmadan hareket etmemek zorundadır. Girişi olmayan yol bölümüne girmek ise, o kesimde karşı yönden gelen trafiğin bulunması nedeniyle en tehlikeli ihlallerden biridir. Sağdan gelen araca ilk geçiş hakkının verilmemesi burada söz konusu değildir; çünkü trafiğin ışıkla düzenlendiği kavşaklarda öncelik ışığa göre belirlenir, sağdan gelenin üstünlüğü kuralı yalnızca kontrolsüz kavşaklarda uygulanır.

Geçme manevrası, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı alanda geçirilen sürenin en aza indirilmesiyle güvenli hâle gelir. Bu yüzden öndeki aracı geçerken kısa süreli olarak hız sınırının aşılması cezalandırılmaz; amaç sürücünün manevrayı hızla tamamlayıp kendi şeridine dönmesini sağlamaktır. Buna karşılık kavşaklara yaklaşırken hız artırmak, yandan gelen trafiği değerlendirme süresini ortadan kaldırdığı için hiçbir gerekçeyle mazur görülemez. Sağa veya sola dönerken hız yükseltmek savrulma ve yayaya çarpma riski doğurur. Bir başka araç tarafından geçilirken hızlanmak ise geçen aracın karşı şeritte kalma süresini uzatarak tehlikeyi büyütür ve zaten yasaklanmıştır.

Bir sürücü hakkında kesin olarak söylenebilecek şey, ancak dışarıdan gözlenebilen davranışlarıdır. Şeridini koruyamamak, işaret vermeden yön değiştirmek ya da manevrayı diğer araçları zorlayacak biçimde yapmak doğrudan görülebilen kural ihlalleridir; bu yüzden şerit takip ve manevra kurallarına uyulmadığı söylenebilir. Buna karşılık sürücünün uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu ya da uykusuz ve yorgun bulunduğu, ancak muayene ve tespit işlemiyle anlaşılabilecek durumlardır; yalnızca sürüş biçimine bakarak kesinleştirilemez. İleri sürüş tekniklerine uygun kullanım ise ortada bir kural ihlali varken söz konusu olamaz. Bu kalıpta doğru şık, gözleme dayanan ve ek varsayım gerektirmeyen ifadedir.

Kalp basısının etkili olması için kazazedenin sert bir zemine sırtüstü yatırılması ve bası noktasını bulmak için göğüs kemiğinin alt ve üst ucunun tespit edilmesi gerekir; doğru seçenek bu ikisidir. Yumuşak zeminde bası göğse değil zemine iner ve dolaşım sağlanamaz. Üçüncü ifade ise ölçüsü nedeniyle yanlıştır: yetişkinde göğüs kemiği, göğüs yüksekliğinin yaklaşık üçte biri kadar aşağı inecek şekilde bastırılır, yarısı kadar değil. Bu kadar derin bir bası kaburga ve iç organ yaralanmasına yol açar.

Şokta vücut, hayati organlara kan göndermek için deri damarlarını daraltır; sonuçta cilt soğur, solar ve nemlenir, soğuk terleme görülür. Bu yüzden doğru cevap odur. Beyin yeterince kanlanamadığı için zihinsel aktivite artmaz, tam tersine bilinç bulanıklaşır ve kişi huzursuzlaşır. Dilin gevşeyip geriye kayması bilinç kaybına ait bir bulgudur. Vücut sıcaklığı da hızla yükselmez, aksine ısı kaybı olur. Şokta ayrıca solunum sıklaşıp yüzeyselleşir, nabız hızlanır ve zayıflar. İlk yardımda şok pozisyonu verilir, üzeri örtülür ve ağızdan hiçbir şey verilmez.

Tek ilk yardımcının kazazedeyi omzuna alarak taşıdığı teknik itfaiyeci yöntemidir. Kazazede omuza alındığında ilk yardımcının bir kolu boşta kalır, böylece merdiven korkuluğundan ya da başka bir yerden destek alınabilir; bu özellik doğrudan bu yöntemi tarif eder. Rentek manevrası araçtan çıkarma tekniğidir, taşıma yöntemi değildir. Sürükleme yönteminde kazazede omuzda değil yerde çekilir ve ilk yardımcının iki eli de doludur. Heimlich manevrası ise taşımayla ilgisi olmayan, tıkanmayı açmaya yönelik bir uygulamadır.

Göğsün ortasından başlayıp kollara, boyuna, sırta ve çeneye yayılan, birkaç dakika süren sıkıştırıcı ağrı ile nefes darlığı kalp spazmının tipik tablosudur; kalp kasının yeterince kanlanamaması sonucu ortaya çıkar ve genellikle dinlenmeyle ya da kişinin kullandığı ilaçla geriler. Kalp durmasında kişi bilincini yitirir, solunumu ve nabzı alınamaz, ağrı tarif edecek durumda değildir. Solunum durmasında da bilinç kaybı vardır. Reflü ise yemekle ilişkili yanma hissi yapar, kola ve çeneye yayılan bu tarz ağrı yapmaz. İlk yardımda kişiye yarı oturur pozisyon verilir, hareketi kısıtlanır ve tıbbi yardım istenir.

İlk yardım ile acil tedavi arasındaki ayrım nettir: ilk yardım, olay yerinde bulunan ve ilk yardım bilgisi olan herkes tarafından, ilaçsız olarak ve mevcut malzemelerle yapılır. Acil tedavi ise hastanede ya da ambulansta, sağlık personeli tarafından, gerekli araç gereç ve ilaçlarla uygulanır. Tabloda verilen ifadelerden ilki bu ayrıma uymadığı, ikincisi ise uyduğu için doğru seçenek birincinin yanlış, ikincinin doğru olduğunu belirten seçenektir. Bu konudaki tüm sorular aynı ölçütle çözülür: uygulamayı kimin yaptığı, nerede yapıldığı ve ilaç kullanılıp kullanılmadığı.

Araç içinde kalan kazazedede omurga yaralanması olabileceği varsayılır. Bu yüzden çıkarma sırasında uyulacak temel ölçüt baş, boyun ve gövdenin tek bir hat üzerinde tutulmasıdır; bu hat korunduğu sürece kırık omurların omuriliği zedeleme riski en aza iner. Baştan ya da ayaktan çekmek gövdeyi büker ve omurları kaydırır. Kolların baş hizasında olması ise çıkarmanın güvenliğini belirleyen bir kural değildir. Bu hizayı bozmadan çıkarmayı sağlayan teknik Rentek manevrasıdır ve yalnızca hayati tehlike varsa uygulanır.

Kemik ve eklem yaralanmalarında ilk yardımcının yetkisi tedavi etmek değil, tabloyu kötüleştirmemektir. Bu nedenle temel hedef sorunlu bölgeyi hareketsizleştirerek durumun ağırlaşmasını önlemektir; hareketsizlik hem ağrıyı azaltır hem de kırık uçlarının damar ve sinirleri kesmesini engeller. Çıkığı yerine oturtmaya ya da bozulmuş şekli düzeltmeye çalışmak, bölgeyi hareket ettirmek veya kazazedenin sağa sola kımıldamasına göz yummak bu hedefin tam tersidir. Tespit yapıldıktan sonra kazazede uygun şekilde sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Bebeklerde Heimlich manevrası uygulanmaz, çünkü karın organları küçük ve korumasızdır. Doğru uygulama, bebeği yüzü aşağı bakacak şekilde kol üzerine yatırıp başını gövdesinden aşağıda tutarak kürek kemikleri arasına vurmaktır; yer çekimi ve darbenin etkisiyle cismin çıkması sağlanır, ardından gerekirse bebek çevrilip göğüs basısı uygulanır. Şekerli su içirmek tıkanmayla ilgisi olmayan ve solunum yoluna sıvı kaçırabilecek bir uygulamadır. Sırtüstü yatırıp ayakları yükseltmek şok pozisyonudur. Boyun üzerine baskı yapmak ise hava yolunu tamamen kapatarak durumu ağırlaştırır.

Karın boşluğunda sindirim ve boşaltımla ilgili organlar bulunur; mide bunlardan biridir, yanında karaciğer, dalak, pankreas, bağırsaklar ve böbrekler yer alır. Kalp ve akciğerler ise göğüs boşluğundadır ve kaburgalarla korunur. Yutak boyun bölgesinde, ağız ile yemek borusu arasında yer alan geçiş bölümüdür. Bu ayrım ilk yardımda önemlidir: karın bölgesine gelen darbelerde iç kanama ve organ yaralanması riski yüksektir, kazazedeye ağızdan hiçbir şey verilmez ve sırtüstü yatırılıp bacaklar bükülerek karın kasları gevşetilir.

Su soğutmalı motorlarda soğutma suyunun dolaşması ve radyatörden hava geçmesi gerekir. Bu hareketin bir bölümü motordan kayışla alınır. Vantilatör kayışı koptuğunda hem fan görevini yapamaz hem de aynı kayıştan hareket alan su pompası suyu dolaştıramaz; ısı taşınamadığı için motor sıcaklığı kısa sürede aniden yükselir. Kayışın gergin olması ise normal çalışma şartıdır, hararet sebebi değildir. Distribütör veya bujilerin arızalanması ateşlemeyi bozar; motor tekler ya da çalışmaz ama sıcaklık bu şekilde fırlamaz. Kayış koptuğunda genellikle şarj ikaz ışığı da yanar, bu iki belirtinin birlikte görülmesi tipiktir.

Motor içindeki metal yüzeyler arasında ince bir film oluşturarak doğrudan teması engelleyen madde motor yağıdır. Yağ azalır veya niteliğini kaybederse bu film kopar, yüzeyler kuru olarak sürtünmeye başlar, açığa çıkan yüksek ısı metalleri yumuşatır ve parçalar birbirine kaynayarak sıkışır; motor kilitlenir ve genellikle onarımı çok masraflı bir hasar oluşur. Antifriz soğutma suyunun donmasını önler, fren hidroliği pedal kuvvetini tekerleklere iletir, akü elektroliti ise akünün elektrik üretmesini sağlar. Hiçbiri motor parçalarını yağlamaz. Yağ seviyesi düzenli kontrol edilmeli, yağ ikaz ışığı yandığında motor derhâl durdurulmalıdır.

Soğutma devresi kapalı ve basınçlıdır; motor sıcakken içerideki su kaynama noktasının üzerinde sıcaklığa ulaşabilir. Kapak birden açılırsa basınç aniden düşer, su buharlaşarak fışkırır ve ağır yanıklara yol açar. Bu yüzden zorunlu hâllerde kapak yavaşça döndürülüp radyatörün basıncı düşürüldükten sonra açılmalıdır; en doğrusu ise motorun soğumasını beklemektir. Basıncı düşürmeden açmak doğrudan tehlikelidir. Motoru yüksek devirde çalıştırmak sıcaklığı ve basıncı daha da artırır. Vantilatör kayışını gevşetmek ise soğutmayı tümüyle bozar ve sorunu büyütür. Sıcak motora aniden soğuk su eklemek de metal parçalarda çatlamaya yol açabilir.

Sert frenlemede tekerlekler kilitlendiğinde lastikler dönmeyi bırakır ve araç kayarak ilerler. Tekerlek dönmediği sürece direksiyon çevrilse bile araç yön değiştirmez, yani sürücü aracı yönlendirme imkânını kaybeder. ABS, frenleme sırasında fren basıncını çok kısa aralıklarla azaltıp artırarak tekerleklerin kilitlenmesini önler. Böylece lastikler dönmeye devam eder ve sürücü fren yaparken aynı anda direksiyonla engelden kaçınabilir. Bu nedenle ABS'nin artırdığı şey direksiyon hâkimiyetidir. Sistem kaymayı ve savrulmayı artırmaz, tam tersine azaltır; kaza riskini de yükseltmez, düşürür. Genel kural: ABS durma mesafesini kısaltmayı değil, frenleme sırasında yön kontrolünü korumayı amaçlar.

Öfke karşılıklı beslenen bir duygudur, bu yüzden bir tarafın gerginliği sürdürmemesi olayı kendiliğinden sonlandırır. Karşı sürücü öfkesini dışa vurmaya hazırlanırken gülümseyerek karşılık vermek, tartışmanın büyümesini engeller, karşı tarafın beklediği çatışma zeminini ortadan kaldırır ve trafikte hoşgörünün somut bir örneği olur. Bu nedenle trafik adabı açısından doğru davranış budur. Aynı şekilde karşılık vermek, küfretmek ya da mimiklerle öfkeyi belli etmek gerilimi tırmandırır, her iki sürücünün de dikkatini yoldan uzaklaştırır ve olayın kavgaya veya kazaya dönüşmesine yol açabilir. Genel kural: öfkeyle ilgili adab sorularında doğru cevap her zaman gerilimi düşüren, sakinleştirici davranıştır.

Bu atasözü, yumuşak ve ölçülü bir dilin en gergin durumları bile yatıştırabileceğini anlatır. Trafikte de sürücüler birbiriyle sözle, bakışla ve el hareketiyle iletişim kurar. Sakin, saygılı ve suçlayıcı olmayan bir anlatım karşı tarafın savunmaya geçmesini önler, tartışmayı büyütmeden çözüm üretir. Bu yönüyle atasözü doğrudan konuşma üslubu kavramını destekler, çünkü vurgu söylenen şeyden çok söyleyiş biçimindedir. Öfke, ihtiras ve entrika ise iletişimi kuran değil bozan, karşı tarafı gerginleştiren ve çatışmayı derinleştiren tutumlardır. Genel kural: trafik adabı sorularında iletişim ve dil vurgusu yapan ifadeler konuşma üslubuyla, davranış ve hoşgörü vurgusu yapanlar ise temel değerlerle eşleştirilir.

Trafik görevlisinin işaretleri, ışıklı işaretler ve levhalar trafiğin düzenini sağlayan emirlerdir. Bunlara uymamak kavşaklarda ve geçitlerde doğrudan çarpışma riski doğurduğundan kanunda yaptırıma bağlanmıştır. Uygulanan yaptırım para cezasıdır ve buna sürücünün siciline işlenen ceza puanı eşlik eder. Ceza puanı sistemi, ihlali tekrarlayan sürücülerin belirlenmesini ve gerektiğinde belgelerinin geri alınmasını sağlar, bu yüzden para cezasının tamamlayıcısıdır. Aracına el koyma ve trafikten men gibi ağır tedbirler, aracın veya sürücünün trafikte bulunmasının başlı başına tehlike oluşturduğu özel durumlar için öngörülmüştür. Bu kalıptaki sorularda olağan kural ihlallerinin karşılığı para cezası ve ceza puanı ikilisidir.